اهدای عضو اهدای زندگی

دانستن

علمی

مرگ مغزی

  • ساختمان و عملکرد کلی مغز انسان چگونه است؟

 مغز انسان یکی از پیچیده ترین خلقت های الهی است که همانند یک فرمانده ی با تجربه و آگاه به تمام مسائل پیرامونش ، با دریافت کنش های محیط بیرون و درون ،دستور فراکنش هایی مناسب با آن را صادر می کند .

مغز خود از دو نیمکره ی به ظاهر هم شکل تشکیل یافته است که این دو نیمکره توسط پلهایی به یکدیگر متصلند.

هر کدام از این نیمکره ها توسط دو شیار حقیقی و یک شیار فرضی به چهار قسمت تقسیم می شوند که عبارتند از : قسمت پیشانی ، قسمت آهیانه ، قسمت گیجگاهی و قسمت پس سری. 

هر کدام از این قسمت ها مسئول یک فرآیند شناختی و یا عملکردی در انسان می باشند و هر یک توسط سرخرگی مختص به خود مشروب و تغذیه می شوند که اختلال در خونرسانی هر قسمت منجر به اختلال در قسمتی از عملکرد انسان می شود. 

به عنوان مثال قسمت انتهایی بخش پیشانی (از خارج) مسئول حرکت اندام فوقانی و همین بخش از داخل ، مسئول حرکت اندام تحتانی است ویا بخش قدامی قسمت آهیانه مسئول حواس پنج گانه است ، قسمت شنیداری در بخش گیجگاهی و قسمت دیداری در بخش پس سری است و ... ( این مبحث یکی از زیباترین مباحث علم پزشکی است).

تمامی رشته های عصبی مربوط به حرکات بدن انسان از قشر مغز حرکت می کنند ، در ساقه ی مغز تقاطع می نمایند و دستور حرکت را به اندام ها می برد و بر عکس، تمام رشته های عصبی حسی پس از دریافت پیامها از محیط به سمت قشر مخ حرکت می کنند تا دستورات لازم را دریافت کنند .

خلاصه آنکه مرکز تجمع تمامی الیاف حسی حرکتی در قشر مغز قرار دارد.  

 ساقه ی مغز منشاء تعدادی از حرکات مانند تنفس ،تنظیم فشار خون ، ضربان قلب و بسیاری از اعمال مشترک انسان ، حیوان و در برخی موارد حتی نباتات  می باشد که مهمترین آن تنفس است .

 

  •  در چه صورت ضایعه مغزی باعث مرگ مغزی میشود؟

 

 با توجه به مطالب فوق به راحتی می توان دریافت که اگر برای مثال فقط خونرسانی قشر مغز مختل گردد ، تمامی حس و حرکت بیمار از بین میرود و تنفس و سایر موارد ذکر شده که از ساقه ی مغز منشاء گرفته است  باقی می ماند.

در این مورد با بیماری روبرو هستیم که تنفس خود به خود دارد ولی دارای هیچ گونه حرکت و ادراک نمی باشد . زندگی نباتی، با مرگ مغزی کاملا متفاوت است. این وضعیت تقریبا همیشه در پی کما رخ می دهد. با اینکه شخص بیدار بنظر می رسد ( چشمانش باز است ) و دارای یک سری حرکات غیر ارادی اعضای خویش است، هیچ عملکرد ذهنی و شناختی ندارد. این ها در واقع بیمارانی هستند که بدنبال آسیب شدید مغزی، برای سالهای متمادی زنده می مانند و به نظر هوشیارند، بدون اینکه بتوانند با محیط اطراف خود ارتباطی برقرار کنند.

 

به این حالت همانطور که گفته شد زندگی نباتی گفته می شود که در آن بیمار نیاز به دستگاه تنفس مصنوعی ندارد و ممکن است سالها در این حالت باقی بماند و سپس به حیات مجدد باز گردد یا از دنیا برود. 

 

       بخش صدمه دیده ( قشر مغز )


  بخش سالم ( ساقه ی مغز )

 

حال اگر در یک بیمار ، فقط خونرسانی ساقه ی مغز مختل گردد و قشر مغز سالم بماند ، طبیعتا" با بیماری روبرو هستیم که فاقد هر گونه حرکت است ( به جز تعدادی از حرکات چشم که الیاف آن از خارج از ساقه ی مغز به طرف قشر مغز حرکت میکند ) و دارای تنفس نیز نمی باشد ولی قدرت ادراک کامل دارد.

این مورد که به آن ، عارضه ی انسان قفل شده اطلاق می گردد و ملال آورترین حالت می باشد ، بیماری است که فاقد هرگونه حرکتی می باشد ، تنفس ندارد ولی تمامی اتفاقات پیرامون خود را درک می کند و با حرکات چشم ، می تواند به سئوالات ، پاسخ بلی یا خیر بدهد.

این بیماران به علت عدم توانایی در تنفس باید دارای دستگاه تنفس مصنوعی باشند و شاید سالها به این حالت باقی بمانند.

بیماران فوق به ندرت برگشت پذیرند و عموما" بر اثر عوارض عفونی ، فوت می کنند.

 

بخش سالم ( قشر مغز )

بخش صدمه دیده ( ساقه ی مغز ) 

  

در حالت سوم که در بیماران مرگ مغزی اتفاق می افتد خونرسانی به هر دو قسمت قشر مغز و ساقه ی مغز مختل می گرددو با بیماری روبرو هستیم که هیچ گونه حرکت و ادراکی ندارد.

در این افراد مرگ مغز رخ می دهد و بافت مغز به صورت فراگیر ، نابود می شود و حالتی بی شکل و برگشت ناپذیر ، شبیه به ماست را به خود می گیرد.

 

    قشر مغز از بین رفته

ساقه ی مغز از بین رفته

 

لازم به ذکر است که پس از بروز مرگ مغزی هر چه زمان بگذرد ، یک به یک اعضا نیز دچار از بین رفتگی و به عبارتی گندیدگی شده و قابل استفاده نخواهند بود .

 

  •  تفاوت مرگ مغزی و کما چیست؟

کما در واقع یک نوع اختلال در کارکرد مغز است که شخص دچار کاهش شدید سطح هوشیاری میگردد و به هیچ یک از تحریکات پیرامونش، پاسخ نمیدهد. فرد مرگ مغزی در ظاهر شبیه به بیمار کمای عمیق است. 

در کما ساختمان سلول تخریب نشده و فقط عملکرد این سلول ها مختل می شود. این عملکردِ مختل ممکن است پس از مدتی حتی طولانی ، مجدداً برقرار شود و بیمار ، هوشیار گردد ؛ این در حالی است که در مرگ مغزی بدلیل تخریب سلول ها هیچ برگشتی وجود نخواهد داشت.

 

  • علل شایع مرگ مغزی کدامند؟
  1. تصادفات رانندگی
  2. وارد آمدن ضربه شدید به سر
  3. سقوط از ارتفاع
  4. غرق شدن در آب
  5. مسمومیت ها
  6. خونریزی های داخلی مغز و همچنین سکته مغزی.

 

  • عوامل فوق چگونه منجر به مرگ مغزی میشوند؟

 

4 رگ اصلی که از گردن وارد جمجمه میشوند وظیفه خونرسانی به مغز و ساقه مغز را به عهده دارند. برخی موارد مانند ضربه به سر ، خونریزی مغزی ناشی از پاره شدن عروق مغزی ، تومورهای مغزی و ... موجب بالا رفتن فشار داخل مغز شده و بدلیل غیر قابل اتساع بودن استخوان های جمجمه ، فشار بالا ، موجب بسته شدن عروق داخل مغز می شود .

همان طور که قبلا" نیز گفته شد، این واقعه منجر به قطع خونرسانی به سلول های مغزی شده و کلیه سلولهای مغز و ساقه مغز بطور کامل تخریب می گردند.

گاهی به علت قطع اکسیژن رسانی به مغز برای مثال خفگی یا ایست قلبی تنفسی بدون قطع خونرسانی همه سلولهای مغز و ساقه مغز با هم تخریب شده و مرگ مغزی اتفاق می افتد.

بدلیل تخریب کامل سلول ها در مرگ مغزی امکان بازگشت عملکرد سلول ها و بازگشت بیمار به زندگی ، به هیچ عنوان وجود ندارد ؛ که این تفاوت اصلی مرگ مغزی با کماست. 

 

  • آیا صحیح است که  به دنبال بروز مرگ مغزی ضربان قلب و تنفس ادامه پیدا می کند؟

بدلیل اینکه مرکز تنفس در ساقه مغز قرار دارد با بروز مرگ مغزی بلافاصله تنفس قطع می شود ولی قلب که دارای یک باتری اتوماتیک است، می تواند حتی در صورت قطع سر از بدن یا بیرون آوردن قلب از بدن و گذاشتن آن در سرم فیزیولوژیک برای چند دقیقه و در صورت رساندن اکسیژن برای چند ساعت تا چند روز به طپش خود ادامه دهد.اگر در فاصله ی زمانی کوتاه پس از ایجاد حادثه ای که منجر به مرگ مغزی شده است ( چند دقیقه ) ، بیمار به دستگاه تنفس مصنوعی وصل شود با ادامه ی ضربان قلب ( بر اثر رساندن اکسیژن بادستگاه تنفس مصنوعی ) می توان خونرسانی اعضا و احشای بدن را برای مدت کوتاه ( از یک روز تا نهایتا" 14 روز) حفظ نمود  تا در صورت رضایت خانواده  به اهدای عضو ، موجبات نجات جان چندین بیمار نیازمند به پیوند را از مرگ حتمی فراهم کرد و در غیر این صورت پس از گذشت این زمان ، ایست قلبی یا مرگ متعارف عارض می شود. تنفس در افراد مرگ مغزی توسط دستگاه ادامه پیدا می کند و خود فرد مرگ مغزی تنفس ندارد.

 

  • تشخیص مرگ مغزی چگونه داده میشود؟

بلافاصله بعد از شناسایی مورد مشکوک به مرگ مغزی ، از واحد فرآهم آوری اعضا ، هماهنگ کننده اهدای عضو ( که همان معاینه کننده ی اولیه است ) ، بر بالین بیمار حاضر می شود و بیمار را ویزیت می کند. 

ابتدا شرح حال بیماری و پرونده بیمار ، به دقت بررسی می شود، سپس بیمار ، از نظر عملکرد اعصاب 12 گانه ساقه مغزی ( تمامی معاینات مربوط به قشر و ساقه ی مغز ) با وسواس تمام معاینه می شود و از بیمار ، نوار مغز گرفته می شود . 

 

  • معاینات افراد مرگ مغزی چه چیزی را نشان میدهند؟

همان طور که گفته شد فرد مرگ مغزی تنفس ندارد و تنفس توسط دستگاه تنفس مصنوعی برقرار می شود. بیمار درد را احساس نمی کند و مردمک ها واکنش به نور ندارد و با تاباندن نور تنگ نمی شود. در صورتی که قرنیه ی بیمار با گوشه دستمال یا یک تکه نخ ، تحریک شود بیمار پلک نمی زند. با تحریک فرد مرگ مغزی گاهی اوقات حرکاتی در عضلات دست و پا مشاهده می شود که به آن رفلکس نخاعی می گویند. حرکات فوق مرگ مغزی را رد نمی کند چرا که عامل ایجاد آنها نخاع است نه مغز. 

  • صاف شدن نوار مغزی
  •  در صورت تردید در مورد تایید مرگ مغزی از چه روشهایی می توان برای تایید قطعی استفاده کرد؟

در صورت کوچکترین تردیدی،از تکنیک های پیشرفته ی تصویربرداری مغز مانند اسکن کامپیوتری مغز(CT Scan  )TCD  ، ایزوتوپ اسکن و همچنین آنژیوگرافی عروق مغز استفاده می شود که موید عدم وجود هرگونه خونرسانی به مغز می باشند .

 

 ( اسکن کامپیوتری مغز )

(اسکن ایزوتوپ)

 

عدم ورود ماده رادیواکتیو به مغز به دلیل قطع خونرسانی

          ورود ماده رادیواکتیو به عروق صورت به دلیل وجود خونرسانی

 

آنژیو گرافی عروق مغز

 

  • یا مواردی از مرگ مغزی بوده است که بهبود یافته باشند؟

خیر، امکان بهبودی و بازگشت فرد مرگ مغزی به هیچ عنوان وجود ندارد. مواردی که شنیده اید فرد دچار مرگ مغزی شده و سپس بهبود یافته است، در واقع مرگ مغزی نبوده است.

این افراد در کمای عمیق بوده ولی نزدیکان آنها و یا حتی گاهی برخی از پزشکان و پرستارانی که درباره تفاوت مرگ مغزی و کما اطلاعات کافی ندارند چنین برداشت نادرستی کرده اند.

 

  • آیا فرد مرگ مغزی درد را احساس می کند؟

خیر. پس از وقوع مرگ مغزی،  در انسان هیچگونه احساس درد و اندوهی وجود نخواهد داشت.

 

  • آیا از ظاهر فرد میتوان فهمید که او دچار مرگ مغزی شده است؟

خیر، فردی که دچار مرگ مغزی شده، مانند کسی است که در خوابی عمیقی فرو رفته است. ریه هایش به کمک دستگاه تنفس مصنوعی ( ونتیلاتور ) از هوا پر می شوند، قلبش به سبب اکسیژن رسانی دارای ضربان است و حتی پوست او گرم و برنگ صورتی می باشد.

 

 

 

 

انتشار: ۰۱:۰۰ / ۱ مهر ۱۳۹۵